Marken

 
 

Marken was tot 1952 een eiland. Tot 1932 in de Zuiderzee en na de aanleg van de afsluitdijk in het IJsselmeer. Door zijn geïsoleerde ligging werd de streekdracht op Marken betrekkelijk lang gedragen.

Markers zijn zeer zuinig op hun kleurrijke en soms antieke kledingstukken, die van generatie op generatie werden doorgegeven.


Vrouwendracht


Het “kleine mutsje”

Kinderen in Marken dragen kleine mutsjes oftewel een kap. Een kap bestaat uit 5 losse onderdelen die aan elkaar worden gespeld. De kap wordt met keelbanden onder de kin vastgebonden. De kapjes van jongens verschillen van die van de meisjes. Op het bovenste deel van een jongenskapje is een rondje genaaid.

Tegenwoordig is het gebruikelijk dat volwassen vrouwen de meisjesmutsjes dragen. De meeste vrouwen gebruiken echter de keelbanden niet meer.

(onder)Jak

In Marken dragen de vrouwen een jak (een jasje of in dit geval meer een bloes) van flanel met gestreepte mouwen onder de "voorpanden" (een mouwloos vestje). Het jasje word dan ook "mouwen" genoemd. Onder de voorpanden was de stof niet zichtbaar. Daar kon dus het goedkopere flanel worden gebruikt.

Steekmouwen

Over de “mouwen” werden, om te voorkomen dat de “mouwen” vies werden, “steekmouwen”  gedragen. De steekmouwen konden makkelijk vervangen worden. Op die manier had je minder wasgoed. Tegenwoordig worden de steekmouwen alleen nog gedragen voor de “pronk”. Zomers worden steekmouwen van “ruggetjesgoed” (de stof die gebruikt wordt voor de achterkant van de voorpanden) gedragen. In de winter worden over de rood baaien borsik zwarte of donkerblauwe gebreide steekmouwen van wol met een witte katoenen boord gedragen.

Voorpanden

Over de mouwen komen de “voorpanden”. een kort mouwloos vest. De voorkant is van rode baai, afgezet met koor en zwart fluweel. Over de voorpanden wordt een vierkante lap gespeld: de bauw.

De achterkant is van zijde. Bij de rouwdracht blijft de voorkant van rode baai. De zijde aan de achterkant, het “ruggetje”, is dan donkerder van kleur.

Rijglijf

Meisjes dragen al van baby af aan een rijglijfje. Als het kind groter wordt krijgt het rijglijf steviger baleinen. Een meisjes rijglijf sluit aan de achterkant in tegenstelling tot het rijglijf van een volwassen vrouw. Vanaf 18 jaar wordt de dracht van volwassen vrouwen gedragen en sluit het rijglijf aan de voorkant. Over het rijglijf komt dan de “voorpanden”.

Schorten

Oftewel boezels en Kerreblauwtjes.

In huis worden witte schorten gedragen. Buitenshuis een blauwe van wol of katoen. De geruite “stikkies” boven aan de boezels worden met een gehaakt tussenstukje vastgezet aan de rest van het schort. Het geruite bovenstuk is van dunnere stof dan de stevige stof van het schort en kan daardoor makkelijker geplooid worden. Het stikkie en gehaakte randje zijn uit de rouw in alle mogelijke vrolijke kleuren. In de rouw is het geheel veel ingetogener van kleur.

Lint

In streekdrachten wordt veel kleding vastgezet en afgezet met lint. Effen lint, maar ook mooie geweven linten. Vooral in de Streekdracht van Marken en Staphorst worden er uitbundig gebruik gemaakt van linten.

Op Marken wordt een kleurrijke combinatie van bewerkte linten gebruikt waarmee de kledingstukken worden vastgebonden.

Koor (= geweven band) in verschillende kleuren wordt in Marken gebruikt om rokken en "voorpanden" (het korte rode mouwloze vest) mee af te zomen.

Bruidskleding

Op Marken waren specifieke kledingvoorschriften voor de bruidsdagen. Bij iedere ceremonie hoorde een bepaalde kledingcombinatie. Op het eerste oog valt het schortje van de bruid op. Het linnen schort werd zowel horizontaal als verticaal gevouwen en bewaard. Eind 19e eeuw werd het schort niet meer helemaal uitgevouwen. Mogelijk omdat het schort in de loop van de jaren kwetsbaar was geworden (het zou makkelijk kunnen breken op de scherpe vouwen).

Mannendracht

Jongens tot 7 jaar

Kleine jongens  dragen “rokken”. Voor buitenstaanders is het verschil tussen jongens en meisjes niet eenvoudig te zien.  Jongens zijn herkenbaar aan het blauwe schortje (boezel) met een dessin van druiventrossen. Het verschil blijkt verder uit een roodgeruite bauw (meisjes dragen een gebloemde) met een witte strook linnen, versierd met borduurwerk. De jaspandjes hangen de achterkant over de rok heen. Beiden dragen een mutsje bestaande uit 5 onderdelen. Het bovenste deel heeft bij een jongen een rondje opgenaaid. Meisjes niet.

Jongens vanaf 7 jaar

Vanaf 7 jaar dragen jongens dezelfde kleding als volwassen mannen. Een wijde broek van zwart wollen stof zoals zeelieden in de 17e eeuw die ook al droegen. Zomers wordt ook wel een witte broek van katoen of linnen gedragen. Verder een hemd met bolle keelknopen, een  een gezondheid met daaroverheen een boezeroen met rood gefestonneerde knoopsgaten. In de rouw zijn de knoopsgaten met groen garen gefestonneerd.

Gezondheid

Mannen dragen om hun middel een brede wollen band van rode baai met bretels: de gezondheid. Hij wordt zomer en winter gedragen. Lekker warm en geeft steun. De gezondheid wordt tussen de onderkleding en de  boezeroen gedragen. Omdat de boezeroen vrij kort is blijft de gezondheid te zien. De gezondheid wordt niet alleen op Marken gedragen, maar ook in andere plaatsen rond de Zuiderzee.


Henk van der Leeden

Henk van der Leeden heeft prachtige foto’s van onder andere Marken en zijn bewoners gemaakt. Foto’s en boeken zijn via zijn websites te bestellen.


Websites

http://www.markermuseum.nl

http://www.markenphotography.com

http://www.henkvanderleeden.com

http://www.jeugdopmarken.nl

 

Eiland in de Zuiderzee

Provincie  Noord Holland

aantal inwoners  ± 1850

Vrouwen in dracht 39 (2003)

Bekend om  kleurrijke dracht, handwerken

het schiereiland Marken

moeder en zoon

broer en zus

bruidspaar

nu onder de voorpanden

rijglijf meisje

grote kap en pijpenkrullen

foto Henk van der Leeden

maandag wasdag

jongensdracht

opgevouwen boezel

koninginnedag 2007

rond het middel: de gezondheid